روز پس بجوشانند تا بقوام آيد و بردارند [ شراب فواكه ديگر بنسخهء قلانسى ] شراب فواكه ديكر بنسخهء قلانسى نافع از براى اسهال و مقوى معده و كبد صنعت آن امرود خشك سيب مقدو حب الاس حبّ الرمان زرشك منقّى خشك را نيم كوفته در آب انار ترش چهار مثل جميع ميوها بجوشانند تا آنكه ثلث اثار باقى باشد پس بپالايند و بپزند باهستكى تا بقوام آيد پس فرود آورده نكاه دارند [ شراب فواكه به نسخه ديگر مقوى هاضمه ] شراب فواكه به نسخه ديكر هاضمه را قوت دهد و قى بازدارد و طعام هضم كند و اشتها بياورد صنعت آن آب سيب آب به آب انار شيرين و ترش آب امرود آب زرشك آبغوره كلاب از هريك يك رطل نعناع تازه يك قبضه رازيانه پوست بيرون بسته از هريك ده درم عود هندى سنبل الطّيب قاقله از هريك پنج درم قند دو من اجزا نيم كوفته در صرهء پاكى ببندند و در آب ميوها بيندازند و باتش ملايم در ديك سنكى جوش دهند و هر لحظه دواها را بمالند و بفشارند كه بقوام آيد صرهء دواها را براورند و بفشارند و بعد از آنكه بقوام امده باشد سرد نموده بيست درم مصطكى رومى نرم سوده در آن بياميزند و در ظرف چينى نكاه دارند شربتى ده درم [ شراب فواكه بنسخهء ديگر نافع قئ ] شراب فواكه بنسخهء ديكر نافع قئ است و اشتهاى طعام اورد و تقويت معده و كبد كرم كند صنعت آن سفرجل سيب ترش حماض اترج كمثرى غورهء انار آب اين مجموع را بكيرند و بخيسانند در آن جزوى از سماق و سنجد و كيل خشك و حب الاس و ثمر كنار خشك و زرشك منقى كه اينها را ريزه‌ريزه كرده باشند و يك شبانه روز بكذارند پس روز ديكر بمالند و بفشارند و بپالايند و باتش ملايم در ديك سنكى بجوشانند تا بقوام آيد [ شراب فواكه مليّن ] شراب فواكه مليّن طبع را نرم كند و مزاجهاى كرم را نافع بود و قولنج سفلى را سود دارد صنعت آن انجير زرد بيست دانه مويز بيدانه سياه يك چهار يك الوى سياه عناب از هريك پانزده دانه كشمش ده درم سپستان پنجاه دانه شفتالوى خشك ده دانه مجموع را يك شب در آب بخيسانند و جوش‌داده صاف كنند و با يك چهار يك شكر بقوام اورند و دو درم بنفشهء خشك در خرقه بسته و در خرقهء ديكر سقمونيا نيم درم بسته در ديك اندازند و لحظه بلحظه بدست بمالند تا بقوام آيد و در اخر پارچه را براورند شربتى ده درم شراب فواكه ملين طبع نافع از براى قولنج سفلى صنعت آن مشمش مقدو مويز طائفى منقى از دانه از هريك يك رطل سرمش اصفهانى عناب الوى سياه الوى بخارائى از هريك نيم رطل انجير سفيد مويز سياه منقى از دانه انيسون عنجد از هريك پنج استار سپستان بيست عدد در آب آن مقدار كه از روى ميوها دو انگشت بركردد يك شبانه روز بخيسانند و روز دويّم بجوشانند و بپالايند پس شكر سفيد يك رطل داخل كرده بجوشانند و كف آن را بكيرند پس بكيرند كل بنفشه پنج درم و در كيسهء كتانى كرده در آن اندازند و بجوشانند تا بقوام آيد پس فرود آورده نكاه دارند [ شرابى منقول از خطّ ميرزا ابراهيم قمى ] شرابى كه منقول از خطّ ميرزا ابراهيم قمى قلمى فرموده‌اند كه اين شراب تاليف ميرزا محمّد حسين قمى است مسّكن حرارت مزاج و سوء مزاج حار است و نافع است از براى حميّات دقيه و حميّات خلطيّه بعد از تنقيه صنعت آن زرشك منقى پنج مثقال جو مقشر كشنيز خشك از هريك كفى كل مختوم طباشير سفيد از هريك پنج مثقال تخم كاسنى سه مثقال زرشك جو كشنيز را در آب باران در ظرف چينى سه شبانه روز بخيسانند بعد از آن بدست آن را بمالند و صافى نموده در ديك سنكى با قند سفيد بقوام اورند پس باقى ادويه را نرم كوبيده به آن مخلوط نموده استعمال نمايند شربتى يك اوقيه [ شراب مرزنجوش ] شراب مرزنجوش كه در تبهاى بلغمى در زمانى كه لرزه سخت قوى باشد به كار آيد صنعت آن مرزنجوش اذخر مكى بابونه فودنج از هريك پنج درم نيم كوفته مويز منقى از دانه سيعدد جمله را در دو صد درم آب به‌پزند تا ثلث بماند پس بپالايند و پيش از وقت نوبت يك ساعت مقدار سى درم كرم كرده بخورند و در نسخهء معصومى عاقرقرحا نيز داخل است [ شراب مسهل تاليف ابن ماسويه ] شراب مسهل تاليف ابن ماسويه بلغم و سودا از جميع بدن فرود اورد و معده را قوى كرداند صنعت آن كل سرخ تازه منزوع الاقماع دو رطل و چهار رطل آب خالص يك شبانه روز بخيسانند پس بجوشانند تا به نصف رسد پس يك اوقيه افتيمون در وى افكنند و يك جوش ديكر داده از آتش فرو كيرند و نيكو بمالند و بفشارند و بپالايند و يك رطل و نيم فانيذ جيّد داخل كنند و بجوشانند و كف آن را بكيرند پس بكيرند سقمونياى انطاكى و بيخته در كيسهء كتانى كنند و در آن اندازند و لمحه بلمحه كيسه را بمالند تا كيسه خالى كردد پس عود هندى سكّ اصلى بسباسه از هريك دو دانك كوفته و بيخته در وى افكنند و بپزند تا بقوام عسل آيد پس برداشته نكاه دارند و استعمال نمايند [ شراب مسهل ديگر تاليف حكيم مير محمّد مومن ] شراب مسهل ديكر تاليف حكيم مير محمّد مومن كفته اين شراب جهة امراض بارده و ضعف معده و دماغ و تفتيح سدها و امراض سوداوى و بنهايت نافع است و بهترين مسهلاتست صنعت آن كل سرخ منزوع الاقماع سناء مكى از هريك ده مثقال كل بنفشه بيست مثقال تربد سفيد مجوف غاريقون هش سفيد افسنتين رومى از هريك پنج مثقال تخم كشوث اسطوخودوس مصطكى رومى از هريك سه مثقال سنبل الطيب دو مثقال عناب سپستان از هريك سى دانه در هشت صد مثقال آب خالص يك شبانه روز بخيسانند پس بجوشانند تا بربع رسد و با دو صد و پنجاه مثقال ترنجبين خالص پاك كرده و شكر بالمناصفه بقوام اورند و فرود آورده سرد كرده در شيشه نكاه دارند شربتى از پنج مثقال تا ده مثقال [ شراب مسهل ديگر ] شراب مسهل ديكر كه مسهل بلغم و سودا و مقوى معده است و قريب است به شراب مسهل ابن ماسويه صنعت آن بنسخهء قلانسى بكيرند كل سرخ منزوع الاقماع وزن دو رطل و يك شبانه روز در چهار رطل آب كرم بخيسانند پس بكيرند تربد سفيد محكوك مرضوض در پارچهء كتانى بسته در وى افكنند و بجوشانند تا به نصف رسد پس بكيرند افتيمون يك اوقيه و در خرقهء كتانى بسته در وى افكنند و بجوشانند و دو جوش ديكر داده فرود اورند از آتش و بكذارند تا سرد شود و بمالند هر دو صرّه را ماليدنى قوى و بفشارند و دور كنند هر دو را پس بمالند كل سرخ ماليدنى قوى و بفشارند فشردنى نيكو و بپالايند و باز در ديك كرده داخل كنند در آن يك رطل و نيم فانيذ و بجوشانند و كف آن را بكيرند پس سقمونياى انطاكى وزن دو درم عود قمارى خام قرنفل سكّ اصلى بسباسه از هريك وزن يك دانك و كوفته كوفتنى درشت و در صرهء كتانى كرده سر آن را بسته بيندازند در آن و به‌پزند و دايم صرّه را بمالند تا بقوام جلاب رسد پس از آتش بركرفته صرّه را نيكو بمالند و بفشارند تا برايد جميع قوت آن و صرّه را دور كرده شراب را سرد كرده در شيشه با ظرف چينى نكاه دارند و به قدر حاجت در وقت احتياج به كار برند شراب مسهل بلغم منقول از كناش اطينوس صنعت آن ماهو دانهء منقى از قشر يك اوقيه سنبل الطّيب سه كزمه شراب پنج قسط ادويه را كوفته در كيسهء كتان كشادى كرده بسته چنان كه قدرى از آن خالى باشد و در شراب اندازند كه بخيسد و پنج‌روز بكذارند پس صرّه را براورده بمالند و بفشارند فشردنى قوى و بياشامند از اين شراب پيش از طعام يك مرتبه باب كرم شراب مسهل صفرا منقول از كناش مذكور صنعت آن بكيرند سليخهء سياه يك اوقيه سقمونياى انطاكى نيم اوقيه كوفته و بيخته در كيسهء كتان كشادى كرده سر آن را بسته چنانچه قدرى از صره خالى باشد و در پنج قسط شراب جيّد پنج‌روز بخيسانند پس براورده بمالند و بفشارند و صرّه را دور كرده بياشامند از اين شراب پيش از طعام يك مرتبه باب كرم پس بدرستى كه اسهال صفرا مىكند [ شراب هليون ] شراب هليون باه را زياده كند و مثانه و كرده را پاك كند از خلط غليظ و رمل و حصات و حبس بول را نافع است صنعت آن